Gierczynówkawiejski dom

GIERCZYN to wieś ciągnąca się ok.22km, położona jest na Dolnym Śląsku, w Górach Izerskich, na północnym zboczu Grzbietu Kamienickiego oraz na Pogórzu Izerskim, w dolinie Czarnotki na wysokości ok. 420-580km.

Umiejscowiona przy dawnym handlowym Trakcie Żytawsko-Jeleniogórskim, który przecina w połowie jej luźną zabudowę łańcuchową. Wieś wzmiankowana jest w 1385 jako Geran, później także Giehren i Kierz (przez kilka lat po II wojnie światowej – Gerbichy), stanowiła w średniowieczu własność trzech rodów rycerskich. W 1570 Hans Schoff sprzedał wieś rodzinie Zeydlitzów, prowadzącej tu prace górnicze.

Okolice Gierczyna charakteryzuje złożona budowa geologiczna. Zbocza Grzbietu Kamienickiego tworzą staropaleozoiczne granitognejsy oczkowe, przemieszane z drobnoziarnistymi i laminowanymi granitami leptytowymi i leukogranitami oraz młodopaleozoicznymi łupkami łuszczykowymi(zawierające największe w kraju kryształy granatów) W Kotlinie Mirska występują mioceńskie piaski, żwiry i mułki. U podnóża Grzbietu Kamienickiego skały są okruszone rudami cynu i kobaltu. Do dziś zachowały się pomiędzy Gierczynem a Kotliną ślady górniczej przeszłości wsi, w postaci sztolni i zarośniętych kamiennych hałd. Tuż na wschód od wsi Gierczyn znajdują się wyrobiska kopalni "Morgenröthe". Wylot sztolni tej kopalni leży na południe od drogi biegnącej z Gierczyna w kierunku na przysiółek Lasek. Eksploatowano tu rudy cyny o zawartości 0,78% Sn, przy czym największe nasilenie wydobycia przypada na lata 1773-1780. W tym samym miejscu w późniejszym czasie znajdowała się kopalnia "Süsette" eksploatująca rudy kobaltu. Były to prawdopodobnie te same wyrobiska górnicze, noszące w różnym czasie różne nazwy.

Gierczyn jest wsią rolniczą. Rozległy teren zajmują łąki oraz na pn. w Kotlinie Mirska stawy hodowlane. Wyższe partie grzbietu Kamienickiego porastają lasy świerkowe.

Przez swoje wspaniałe położenie stanowi punkt wyjścia na wycieczki w Góry Izerskie. Przez wieś przechodzi zielony szlak z Mirska do Świeradowa Zdr. oraz niebieski z Kamienia do Rębiszowa.

Gierczyn zachował układ wsi łańcuchowej z interesującym zespołem zabudowań:

  1. Kosciół filialny Narodzenia NMP z XV w . w stylu gotyckim, w 1604r. został przebudowany z dodaniem wieży w 1613 r. Kościół został odrestaurowany w 2011 r.
  2. Na cmentarzu są kamienne epitafia i nagrobki z XVIII w.
  3. W dole wsi znajduje się zespół pałacowy z murowanym pałacykiem(willą) z początku XX w., kamienną brama ozdobioną kwiatonami i kulami, oficyną. Na dachu kopuła z latarnią. W skład zespołu wchodzi również dom ogrodnika, mur, brama wjazdowa oraz ogród (0,8ha ) z XIX w. i park krajobrazowy (11,02ha) z ok. 1920r. ze stawami.
  4. Z budowli użyteczności publicznej na uwagę zasługują:
    • dawna szkoła (nr 48) -mur z ok.1920r.
    • dawny dom ludowy(obecnie mieszkalno-handlowy) –mur z XIX/XX w., z salą zebrań
    • remiza OSP - mur drewniany z początku XX w.
    • trafostacja – mur z 1 ćw. XX w.

W Gierczynie pomimo ubytków pozostaje interesujący zespół budowli typowych dla regionu, m. in. budynek mieszkalny , murowany z XIX w. z portykiem i kamienną kulą przy wejściu oraz wiele budynków drewnianych o konstrukcji przysłupowej.

 

Bibliografia:

  • Słownik Geografii Turystycznej Sudetów – Pogórze Izerskie M. Staffa 2003 r.
  • Wikipedia – wolna encyklopedia